Wazo Platform چیست و چه کاربردی دارد؟ ساخت مرکز تلفن سازمانی با API و WebRTC

در اکتبر ۲۰۲۶، نسخه پایدار فعلی Wazo Platform 26.10 است که در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شده و هسته تلفنی آن به Asterisk 22.11.0 ارتقا یافته است. نصب Unified Communication فعلی نیز بر پایه Debian 12 Bookworm انجام می‌شود.

Wazo Platform دقیقاً چیست؟

Wazo یک پروژه متن‌باز برای ساخت زیرساخت ارتباطات IP قابل‌برنامه‌ریزی است. خود پروژه آن را یک API-first telecom platform معرفی می‌کند؛ یعنی قابلیت‌های اصلی ابتدا از طریق API در دسترس هستند و رابط وب یا اپلیکیشن فقط یکی از مصرف‌کننده‌های همان APIهاست.

در این معماری، بخش‌های مختلف سیستم به سرویس‌های مستقل تقسیم شده‌اند. برای مثال:

معماری Wazo از چه لایه‌هایی تشکیل شده است؟

مستند رسمی Wazo معماری را در چهار لایه توضیح می‌دهد: Application، Business، Engine و Technical. این ساختار باعث می‌شود Frontend یا نرم‌افزار سازمانی مستقیماً به APIهای Wazo متصل شود و لازم نباشد برای هر قابلیت مستقیماً سراغ Asterisk بروید.

Web / Mobile App / CRM
          |
          v
REST API / WebSocket / WebRTC / Webhooks
          |
          v
wazo-auth / wazo-calld / wazo-confd / wazo-dird
          |
          v
Asterisk / Kamailio / RTPEngine / wazo-provd
          |
          v
RabbitMQ / NGINX / PostgreSQL / Debian

در هسته Telecom، Wazo از Asterisk استفاده می‌کند و در بخش‌های بزرگ‌تر و Carrier-grade اجزایی مثل Kamailio و RTPEngine نیز وارد معماری می‌شوند. در لایه فنی نیز RabbitMQ برای Event Bus، NGINX برای HTTP/API و PostgreSQL برای داده‌ها استفاده می‌شود.

وضعیت Wazo در ۲۰۲۶؛ نسخه 26.10 چه چیزی دارد؟

Release فعلی Wazo Platform در زمان نگارش مقاله 26.10 است. این نسخه علاوه بر تغییرات Authentication و Caller ID، Asterisk را به 22.11.0 ارتقا داده است.

Releaseهای سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهند تمرکز پروژه روی Call Control، CDR، WebRTC، Performance، Multi-process Scaling، Contact Directory، Mobile و API ادامه دارد. برای نمونه در نسخه 26.02 یک مشکل WebRTC Video با ارتقای Asterisk به 22.8.1 رفع شد و در نسخه 26.08 Workerهای REST API قابلیت Scale شدن پویا پیدا کردند.

مرحله ۱: Wazo را روی Debian 12 نصب کنید

راهنمای رسمی Unified Communication برای نصب All-in-One از Debian 12 با Locale مبتنی بر UTF-8 شروع می‌شود.

برای Lab، مستند Wazo حداقل 1 CPU، حدود 2GB RAM و 8GB Storage را قابل‌استفاده می‌داند. برای یک Production کوچک حدود 50 کاربر، حداقل پیشنهادی مستند رسمی 2 CPU، 4GB RAM و 50GB Storage است. اگر Recording، Firmwareهای زیاد یا Call Center دارید، فضای بیشتر لازم است.

ابتدا ابزارهای نصب:

apt update
apt install -yq sudo git ansible curl

Installer را دریافت کنید:

git clone https://github.com/wazo-platform/wazo-ansible.git
cd wazo-ansible

برای Checkout کردن آخرین Stable Tag:

ansible_tag=wazo-$(curl https://mirror.wazo.community/version/stable)
git checkout $ansible_tag

Dependency نصب:

ansible-galaxy install -r requirements-postgresql.yml

در فایل inventories/uc-engine برای Stable Branch این متغیرها را تنظیم کنید:

[uc_engine:vars]
wazo_distribution = pelican-bookworm
wazo_distribution_upgrade = pelican-bookworm

اگر رابط وب را هم می‌خواهید:

[uc_ui:children]
uc_engine_host

سپس نصب:

ansible-playbook -i inventories/uc-engine uc-engine.yml

و در پایان:

wazo-service status

مرحله ۲: API User بسازید و Token بگیرید

Wazo از Token و ACL برای دسترسی API استفاده می‌کند. این یکی از تفاوت‌های مهم آن با PBXهای GUI‌محور است. هر Client یا Service باید فقط Permissionهایی را بگیرد که واقعاً لازم دارد.

نمونه گرفتن Token یک‌ساعته:

curl -k -X POST \
  -u API_USERNAME:API_PASSWORD \
  -H 'Content-Type: application/json' \
  -d '{"expiration": 3600}' \
  https://wazo.example.com/api/auth/0.1/token

Token بعدی در Header زیر ارسال می‌شود:

X-Auth-Token: YOUR_TOKEN

مثلاً برای دیدن اطلاعات نسخه:

curl -k \
  -H 'X-Auth-Token: YOUR_TOKEN' \
  -H 'Content-Type: application/json' \
  https://wazo.example.com/api/confd/1.1/infos

و برای لیست Userها:

curl -k \
  -H 'X-Auth-Token: YOUR_TOKEN' \
  https://wazo.example.com/api/confd/1.1/users

مرحله ۳: تماس را با wazo-calld کنترل کنید

wazo-calld سرویس Call Control است. Application، Call، Transfer، Fax، Switchboard و Voicemail از همین لایه قابل‌کنترل هستند.

این یعنی اگر یک CRM دارید، لازم نیست کاربر برای تماس به پنل PBX برود. دکمه «تماس» داخل CRM می‌تواند درخواست Call را به Wazo بدهد و Eventهای تماس را هم دریافت کند.

معماری Click-to-Call می‌تواند چنین باشد:

CRM Button
   |
   v
Your Backend
   |
   +--> wazo-auth     (token)
   |
   +--> wazo-calld    (create/control call)
   |
   +<-- WebSocket     (ringing / answered / hangup)
   |
   v
Update CRM UI

WebSocket چه چیزی اضافه می‌کند؟

REST API برای Command مناسب است، اما یک برنامه تلفنی فقط با Request/Response کامل نمی‌شود. Frontend باید لحظه‌ای بفهمد تماس زنگ می‌خورد، Answer شده، Hold شده یا قطع شده است.

Wazo برای این کار wazo-websocketd دارد. اتصال روی HTTPS Port 443 و مسیر زیر انجام می‌شود:

wss://wazo.example.com/api/websocketd/?token=YOUR_TOKEN&version=2

Token باید ACL مربوط به WebSocket را داشته باشد.

در Production حتماً Certificate معتبر روی Host قرار دهید. مستند Wazo توضیح می‌دهد Certificate پیش‌فرض Self-signed است و مرورگرها اتصال WebSocket امن را بدون Trust مناسب Block می‌کنند.

WebRTC؛ وقتی تلفن را داخل مرورگر می‌خواهید

یکی از مهم‌ترین کاربردهای Wazo این است که Phone یا Dialer را داخل Web App یا Mobile App خودتان قرار دهید. پروژه Wazo برای JavaScript یک SDK ارائه می‌کند که API، WebSocket و WebRTC را ساده‌تر مصرف می‌کند.

این یعنی می‌توانید در CRM یک Widget بسازید که کاربر از همان Browser تماس بگیرد و جواب دهد، بدون اینکه حتماً یک IP Phone فیزیکی جلوی او باشد.

یک WebRTC Client معمولاً به این اجزا نیاز دارد:

در پروژه بزرگ، تفاوت اصلی Wazo با یک Web Softphone ساده این است که Auth، Call Control، Directory، Presence و Eventها همگی بخشی از همان Platform هستند.

Provisioning تلفن‌های فیزیکی با wazo-provd

API‌محور بودن Wazo به معنی کنارگذاشتن IP Phoneهای سخت‌افزاری نیست. wazo-provd برای Provisioning تلفن و Gateway طراحی شده است.

Flow استاندارد Auto-Provisioning:

IP Phone Boot
     |
     v
DHCP Request
     |
     v
DHCP Option → Provisioning HTTP URL
     |
     v
wazo-provd
     |
     +--> Common config
     +--> MAC config
     +--> Firmware
     +--> Language files
     |
     v
Phone Reboot → Ready

برای هر مدل Device باید Plugin مربوط به همان Phone نصب باشد. مزیت مهم این است که Pluginهای Provisioning مستقل از OS قابل نصب و Upgrade هستند.

Wazo همچنین REST API مستقل برای wazo-provd دارد؛ بنابراین می‌توانید Provisioning را از سیستم مدیریت Device خودتان کنترل کنید.

Webhook؛ اتصال Wazo به CRM، حسابداری و اتوماسیون

اگر نمی‌خواهید Backend شما دائماً WebSocket را نگه دارد، wazo-webhookd می‌تواند Eventهای Wazo را به HTTP Endpoint خودتان Push کند.

مثلاً:

Incoming call
      |
      v
Wazo Event Bus
      |
      v
wazo-webhookd
      |
      v
https://crm.example.com/webhooks/wazo
      |
      +--> Open customer profile
      +--> Create call activity
      +--> Notify sales agent

این مدل برای اتصال به CRM، Helpdesk، ERP، Automation Server یا سرویس AI کاربردی است.

Use Caseهای واقعی Wazo Platform

Wazo با FreePBX، FusionPBX و VitalPBX چه فرقی دارد؟

این چهار پروژه همگی در دنیای VoIP قرار می‌گیرند، اما سؤال اصلی این است که می‌خواهید PBX را مدیریت کنید یا روی Telecom Platform محصول بسازید.

چه زمانی Wazo انتخاب بهتری است؟

اگر تیم شما Developer دارد و قرار است ارتباطات جزئی از محصول باشد، Wazo مزیت زیادی دارد. مثلاً اپلیکیشن شما User می‌سازد، تماس را شروع می‌کند، Eventها را می‌گیرد، CDR را ذخیره می‌کند و Phone را Provision می‌کند؛ همه این مراحل API دارند.

چه زمانی Wazo انتخاب اضافه است؟

اگر فقط می‌خواهید «۲۰ داخلی + دو Trunk + IVR» بسازید و تیم برنامه‌نویسی ندارید، FreePBX یا VitalPBX معمولاً سریع‌تر به نتیجه می‌رسند. اگر Hosted PBX چنددامنه با FreeSWITCH می‌خواهید، FusionPBX انتخاب مستقیم‌تری است.

امنیت API در Wazo؛ مهم‌تر از بازکردن SIP است

در Wazo، API عملاً بخشی از Control Plane تلفنی شماست. اگر یک Token با ACL گسترده لو برود، مهاجم فقط یک Extension را در اختیار ندارد؛ ممکن است بتواند User، Configuration یا Call Control را دست‌کاری کند.

حداقل این اصول را رعایت کنید:

چک‌لیست اولین پروژه API‌محور با Wazo

اشتباه‌های رایج در شروع Wazo

پرسش‌های رایج

Wazo Platform چیست؟

Wazo یک پلتفرم متن‌باز API-first برای ساخت زیرساخت تلفنی و نرم‌افزارهای ارتباطی است. تماس، تنظیمات، Provisioning، WebRTC، WebSocket، Webhook و CDR از طریق سرویس‌ها و APIهای جدا قابل‌کنترل هستند.

نسخه فعلی Wazo در اکتبر ۲۰۲۶ چیست؟

نسخه پایدار فعلی Wazo Platform 26.10 است که ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شده و Asterisk 22.11.0 را در هسته تلفنی خود دارد.

Wazo روی چه سیستم‌عاملی نصب می‌شود؟

راهنمای فعلی Unified Communication نصب All-in-One را روی Debian 12 Bookworm توضیح می‌دهد.

آیا Wazo REST API دارد؟

بله. REST API روش اصلی تعامل برنامه‌نویسی با Wazo است و سرویس‌هایی مثل wazo-auth، wazo-confd، wazo-calld و wazo-provd API مستقل دارند.

آیا Wazo از WebRTC پشتیبانی می‌کند؟

بله. Wazo JavaScript SDK برای ساخت Web/Mobile Application با API، WebSocket و WebRTC ارائه شده و می‌توان Softphone را داخل برنامه خودتان ساخت.

آیا تلفن‌های فیزیکی را هم می‌توان Provision کرد؟

بله. wazo-provd برای Provisioning Phone و Gateway استفاده می‌شود و برای مدل‌های مختلف Device Pluginهای مستقل دارد.

Wazo بهتر است یا FreePBX؟

برای PBX ساده و GUI‌محور معمولاً FreePBX راحت‌تر است. Wazo زمانی ارزش بیشتری دارد که API، WebRTC، اپ اختصاصی، CRM Integration یا محصول SaaS تلفنی می‌سازید.

آیا نصب پیش‌فرض Wazo برای Production مناسب است؟

باید دقت کنید Clone ساده wazo-ansible به‌طور پیش‌فرض Development Version را نصب می‌کند. برای Production باید Stable Tag و pelican-bookworm را طبق مستند رسمی انتخاب کنید.