مجله ایرانیکاسرورآموزش سرور، هاست، وردپرس و شبکه
آموزشی

رفع مشکل DNS در لینوکس؛ بررسی systemd-resolved وقتی بعضی دامنه‌ها باز نمی‌شوند

تصور کنید وارد سرور لینوکسی خود می‌شوید و اجرای دستور ping برای بعضی دامنه‌ها بدون مشکل است، اما هنگام اتصال به یک دامنه دیگر، نصب پکیج از مخزن یا اجرای یک درخواست API با…

رفع مشکل DNS در لینوکس؛ بررسی systemd-resolved وقتی بعضی دامنه‌ها باز نمی‌شوند
خلاصه سریع این آموزش

تصور کنید وارد سرور لینوکسی خود می‌شوید و اجرای دستور ping برای بعضی دامنه‌ها بدون مشکل است، اما هنگام اتصال به یک دامنه دیگر، نصب پکیج از مخزن یا اجرای…

۲۲ دقیقه مطالعه ۰ دیدگاه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ آخرین به‌روزرسانی

تصور کنید وارد سرور لینوکسی خود می‌شوید و اجرای دستور ping برای بعضی دامنه‌ها بدون مشکل است، اما هنگام اتصال به یک دامنه دیگر، نصب پکیج از مخزن یا اجرای یک درخواست API با خطای Temporary failure in name resolution روبه‌رو می‌شوید. در همین وضعیت، اتصال SSH برقرار است، اینترنت سرور قطع نشده و حتی DNSهای مشخص‌شده در تنظیمات شبکه نیز ظاهراً درست هستند.

این مشکل معمولاً باعث می‌شود مدیر سرور تصور کند DNS به‌طور کامل خراب شده است؛ درحالی‌که ممکن است فقط برخی نام‌ها از طریق DNS Server اشتباه پرس‌وجو شوند، پاسخ‌های بزرگ DNS در شبکه عبور نکنند یا تنظیمات IPv6 و DNSSEC روی نتیجه اثر گذاشته باشند.

برای رفع مشکل DNS در لینوکس باید ابتدا مسیر واقعی درخواست را مشخص کنیم: برنامه نام دامنه را چگونه Resolve می‌کند؟ آیا از systemd-resolved استفاده می‌کند؟ فایل /etc/resolv.conf به کجا اشاره دارد؟ کدام DNS Server پاسخ می‌دهد و آیا پاسخ نهایی NXDOMAIN، SERVFAIL یا Timeout است؟

در این آموزش با ابزارهای resolvectl، dig، getent، journalctl و tcpdump، مشکل Resolve نشدن بعضی دامنه‌ها در Linux Server را مرحله‌به‌مرحله بررسی می‌کنیم. همچنین تنظیمات Split DNS، DNSSEC، EDNS و IPv6 را توضیح می‌دهیم و روش‌های اصلاح ایمن DNS در VPS را بدون قطع‌کردن اتصال SSH ارائه خواهیم داد.

فهرست مطالب

چرا DNS لینوکس بعضی دامنه‌ها را Resolve می‌کند و بعضی را نه؟

دلیل اصلی این است که مسیر و نتیجه Resolution برای همه دامنه‌ها لزوماً یکسان نیست.

ممکن است DNS عمومی برای دامنه‌های اینترنتی پاسخ مناسب بدهد، اما اطلاعات مربوط به یک دامنه داخلی فقط در DNS سازمانی وجود داشته باشد. در چنین وضعیتی، اگر درخواست نام داخلی اشتباهاً به DNS عمومی ارسال شود، آن دامنه Resolve نخواهد شد.

از طرف دیگر، یک دامنه ممکن است پاسخ DNS بزرگ‌تری داشته باشد یا زنجیره DNSSEC متفاوتی را طی کند. بنابراین مشکل شبکه‌ای که روی پاسخ‌های کوچک دیده نمی‌شود، ممکن است هنگام پرس‌وجوی همان دامنه آشکار شود.

علت‌های مهم عبارت‌اند از:

  • انتخاب DNS Server نامناسب برای یک دامنه خاص.
  • تنظیم نادرست Split DNS یا Route-only Domain.
  • اختلاف میان تنظیمات systemd-resolved و /etc/resolv.conf.
  • مشکل در DNS Server بالادستی یا پاسخ‌های Forwarder.
  • خطای DNSSEC یا اعتبارسنجی زنجیره امضای دامنه.
  • اختلال در EDNS و انتقال پاسخ‌های بزرگ DNS.
  • مسدودبودن TCP/53 یا مشکل Fragmentation و MTU.
  • رفتار متفاوت درخواست‌های IPv4 و IPv6.
  • کش منفی یا اطلاعات قدیمی Resolver.
  • مشکل DNS داخلی، VPN یا تغییرات DHCP.
  • اختلاف رفتار کتابخانه NSS و ابزارهایی مانند dig.

نکته مهم این است که خطای DNS را از خطای اتصال به مقصد جدا کنیم. اگر نام دامنه به IP تبدیل می‌شود اما سایت باز نمی‌شود، ممکن است مشکل اصلی از مسیر شبکه، TLS، فایروال یا سرویس مقصد باشد؛ نه DNS.

systemd-resolved چیست و چگونه DNS را مدیریت می‌کند؟

systemd-resolved سرویس مدیریت Name Resolution در بسیاری از توزیع‌های لینوکس است. این سرویس می‌تواند تنظیمات DNS را از Network Manager، systemd-networkd، DHCP و پیکربندی‌های محلی دریافت کند.

علاوه بر نگهداری Cache، امکان انتخاب DNS براساس رابط شبکه و دامنه را نیز فراهم می‌کند.

در بعضی نصب‌ها، برنامه‌ها از طریق NSS یا APIهای Resolver با systemd-resolved ارتباط برقرار می‌کنند. در برخی حالت‌های دیگر، درخواست‌ها از طریق DNS Stub Listener محلی به آن تحویل داده می‌شوند.

این Stub معمولاً روی آدرس 127.0.0.53 در دسترس است.

وجود 127.0.0.53 در فایل resolv.conf به معنی این نیست که سرور فقط یک DNS خارجی دارد یا DNS خراب شده است. این آدرس معمولاً مربوط به Resolver محلی است که درخواست‌ها را به DNS Serverهای واقعی ارسال می‌کند.

منبع رسمی: systemd-resolved – Network Name Resolution Manager.

معنی خطاهای متداول DNS در Linux Server

نشانه یا پاسخ برداشت اولیه ابزار مناسب
Temporary failure in name resolution شکست موقت Resolution؛ علت دقیق نامشخص getent و resolvectl
NXDOMAIN سرور DNS اعلام کرده نام وجود ندارد dig و بررسی DNS صحیح
SERVFAIL Resolver موفق به پاسخ نهایی نشده dig، DNSSEC و لاگ Resolver
Timeout پاسخ DNS در زمان مقرر دریافت نشده dig و tcpdump
REFUSED سرور DNS درخواست را نپذیرفته بررسی ACL و سیاست Resolver
A موفق، AAAA ناموفق تفاوت پاسخ IPv4 و IPv6 یا تنظیمات دامنه dig A و dig AAAA
dig موفق، برنامه ناموفق اختلاف مسیر Resolution یا رفتار برنامه getent، NSS و resolv.conf
فقط دامنه داخلی شکست می‌خورد احتمال خطای Split DNS resolvectl status و domain
فقط پاسخ‌های بزرگ شکست می‌خورند احتمال اختلال EDNS یا TCP/53 dig +tcp و +noedns

پاسخ NXDOMAIN لزوماً به معنی خطای Resolver نیست؛ ممکن است نام واقعاً وجود نداشته باشد. همچنین SERVFAIL به‌تنهایی اثبات نمی‌کند DNSSEC عامل خرابی است.

مرحله اول: وضعیت systemd-resolved را بررسی کنید

ابتدا مطمئن شوید سرویس Resolver نصب و فعال است.

systemctl status systemd-resolved --no-pager -l

resolvectl status

خروجی resolvectl status شامل اطلاعاتی مانند DNS Serverهای کلی، DNS اختصاصی هر Interface، دامنه‌های جست‌وجو، Route-only Domainها و تنظیمات پروتکل است.

به این موارد توجه کنید:

  • Current DNS Server و فهرست DNS Servers.
  • نام رابط اصلی سرور مانند ens3 یا eth0.
  • مقدار DefaultRoute مربوط به DNS.
  • فهرست DNS Domainها و دامنه‌های دارای پیشوند ~.
  • وضعیت DNSSEC و DNS-over-TLS.
  • اینکه DNS از DHCP، VPN یا تنظیمات ثابت آمده است.

اگر systemd-resolved در این سرور نصب یا فعال نیست، باید Resolver واقعی را شناسایی کنید؛ زیرا دستورهای این مقاله برای تمامی توزیع‌ها و تمام معماری‌های DNS به یک شکل کاربرد ندارند.

مرحله دوم: بررسی دقیق /etc/resolv.conf

یکی از رایج‌ترین اشتباه‌ها هنگام رفع مشکل DNS در لینوکس، ویرایش فوری فایل /etc/resolv.conf بدون بررسی مالکیت و نحوه تولید آن است.

ابتدا نوع فایل و مقصد Symlink را مشاهده کنید:

ls -l /etc/resolv.conf

readlink -f /etc/resolv.conf

cat /etc/resolv.conf

در سیستم‌هایی که از systemd-resolved استفاده می‌کنند، مسیر فایل ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره کند:

مسیر کاربرد معمول
/run/systemd/resolve/stub-resolv.conf استفاده از DNS Stub محلی 127.0.0.53
/run/systemd/resolve/resolv.conf نمایش DNS Serverهای شناخته‌شده برای برنامه‌های سازگار با resolv.conf
فایل ثابت /etc/resolv.conf احتمال مدیریت DNS خارج از مسیر استاندارد Stub
مسیر تولیدشده توسط ابزار دیگر احتمال مدیریت توسط DHCP Client، NetworkManager یا نرم‌افزار دیگر

یک نکته مهم این است که فایل resolv.conf معمولی نمی‌تواند تمام اطلاعات پیشرفته Split DNS و مسیریابی دامنه‌ای systemd-resolved را به برنامه‌ها منتقل کند.

بنابراین حتی اگر داخل فایل DNS Server درست دیده شود، ممکن است برنامه‌ای که مستقیماً این فایل را می‌خواند با ابزارهایی که از APIهای systemd-resolved استفاده می‌کنند، رفتار متفاوتی داشته باشد.

هشدار: از حذف Symlink، جایگزینی تصادفی resolv.conf یا تنظیم فایل به‌صورت Immutable با chattr برای حل سریع مشکل خودداری کنید. این اقدامات ممکن است مدیریت DNS توسط DHCP، VPN و Netplan را مختل کنند.

منبع رسمی: Ubuntu Server – DNS Configuration.

مرحله سوم: تفاوت رفتار برنامه با dig و resolvectl را مشخص کنید

برای بررسی DNS، نباید تنها به یک دستور تکیه کرد. ابزارهای مختلف ممکن است از مسیرهای متفاوتی برای Resolve کردن استفاده کنند.

ابتدا تستی نزدیک به رفتار برنامه‌های متداول مبتنی بر NSS انجام دهید:

getent ahosts example.com

سپس همان دامنه را از systemd-resolved بپرسید:

resolvectl query example.com

در صورت نصب dig:

dig example.com A

dig example.com AAAA

اگر getent موفق ولی dig ناموفق است، یا برعکس، تفاوت روش Resolution را بررسی کنید. این اختلاف می‌تواند به NSS، فایل hosts، انتخاب DNS Stub یا نحوه دسترسی برنامه به DNS مربوط باشد.

همچنین بعضی نرم‌افزارها، مرورگرها و Runtimeها ممکن است DNS Cache یا Resolver داخلی خود را داشته باشند؛ بنابراین باید رفتار همان برنامه نیز بررسی شود.

مرحله چهارم: مقایسه Resolver محلی با DNS Server بالادستی

برای مشخص‌کردن اینکه مشکل از Resolver محلی است یا DNS Server خارجی، می‌توان پاسخ‌ها را مقایسه کرد.

ابتدا Resolver محلی:

dig @127.0.0.53 example.com A

سپس DNS Server بالادستی‌ای که از resolvectl status به دست آورده‌اید:

dig @192.0.2.53 example.com A

آدرس 192.0.2.53 صرفاً یک IP مستندسازی است. آن را با DNS Server واقعی سرور جایگزین کنید.

برای دامنه‌های عمومی، می‌توان در صورت مجازبودن سیاست شبکه، پاسخ یک DNS عمومی شناخته‌شده را نیز با DNS فعلی مقایسه کرد.

اما برای دامنه داخلی سازمان، DNS عمومی معیار مناسبی نیست؛ چون ممکن است اصولاً اطلاعات آن دامنه را نداشته باشد.

تفسیر نتیجه: اگر DNS داخلی پاسخ درست می‌دهد اما Resolver محلی پاسخ ناموفق دارد، تنظیمات انتخاب DNS، Route-only Domain، Cache یا DNSSEC را بررسی کنید. اگر هر دو شکست می‌خورند، مشکل ممکن است در DNS Server بالادستی یا اطلاعات خود دامنه باشد.

مرحله پنجم: Split DNS چیست و چرا بعضی دامنه‌های داخلی Resolve نمی‌شوند؟

Split DNS روشی است که در آن درخواست DNS بر اساس نام دامنه یا شبکه، به DNS Serverهای متفاوت هدایت می‌شود.

برای مثال، یک سرور می‌تواند هم‌زمان به اینترنت عمومی و شبکه خصوصی سازمان متصل باشد.

در این حالت:

  • دامنه‌های عمومی باید از DNS عمومی یا DNS تعیین‌شده توسط ارائه‌دهنده سرویس Resolve شوند.
  • دامنه‌های داخلی مانند app.corp.example باید از DNS Server سازمانی پرس‌وجو شوند.
  • ممکن است DNS داخلی فقط از طریق VPN یا کارت شبکه دوم در دسترس باشد.

اگر دامنه داخلی به DNS Server عمومی ارسال شود، ممکن است NXDOMAIN دریافت کنید؛ درحالی‌که نام موردنظر در DNS داخلی کاملاً معتبر است.

systemd-resolved برای این کار از DNS Serverها و Domainهای اختصاصی هر رابط استفاده می‌کند.

تفاوت Search Domain و Route-only Domain

دو تنظیم شبیه به هم وجود دارد که نقش متفاوتی دارند:

تنظیم رفتار
corp.example Search Domain؛ برای تکمیل نام‌های کوتاه نیز استفاده می‌شود
~corp.example Route-only Domain؛ درخواست‌های منطبق را به DNS مناسب هدایت می‌کند
~. Route-only Domain عمومی؛ برای ترجیح مسیریابی همه دامنه‌ها روی لینک مربوط، با توجه به قواعد تطبیق

برای مثال، اگر روی رابط VPN دامنه ~corp.example تنظیم شده باشد، درخواست نام‌هایی مانند app.corp.example می‌تواند به DNS اختصاصی آن رابط هدایت شود.

systemd-resolved در انتخاب مقصد، قاعده تطبیق دامنه با طول بیشتر را ترجیح می‌دهد. اگر چند مسیر به یک اندازه مناسب باشند، ممکن است درخواست به چند DNS Scope ارسال شود.

منبع رسمی: DNS Routing Logic در systemd-resolved.

مرحله ششم: پیدا کردن خطای Split DNS با resolvectl

ابتدا فهرست Domainهای Resolver را بررسی کنید:

resolvectl status

resolvectl domain

اگر رابط VPN یا شبکه داخلی به نام ens4 وجود دارد، وضعیت همان رابط را مشاهده کنید:

resolvectl status ens4

همچنین DNS Serverهای مربوط به هر رابط را می‌توان با دستور زیر مشاهده کرد:

resolvectl dns

در این مرحله مشخص کنید آیا DNS Server داخلی به رابط صحیح اختصاص یافته و دامنه داخلی نیز برای همان رابط تعریف شده است.

اگر تنظیمات از VPN، DHCP، Netplan یا NetworkManager وارد شده‌اند، تغییر پایدار باید در همان منبع تنظیمات انجام شود.

مرحله هفتم: نمونه تنظیم Split DNS در Netplan

در سروری که از Netplan با Renderer برابر networkd استفاده می‌کند، می‌توان DNS اختصاصی هر رابط را در YAML تعریف کرد.

مثال زیر صرفاً نحوه تعریف DNS داخلی و Route-only Domain را نشان می‌دهد:

network:
  version: 2
  renderer: networkd
  ethernets:
    ens3:
      dhcp4: true

    ens4:
      dhcp4: true
      nameservers:
        addresses:
          - 192.0.2.53
        search:
          - "~corp.example"

در این مثال، دامنه corp.example از طریق DNS تعریف‌شده برای ens4 مسیریابی می‌شود. IP نمایش‌داده‌شده و نام Interface صرفاً نمونه‌اند.

هشدار بسیار مهم: این فایل نباید جایگزین تنظیمات واقعی سرور شود. اگر سرور IP ثابت، Gateway اختصاصی، VLAN، VPN یا Route سفارشی دارد، تغییر اشتباه Netplan می‌تواند اتصال SSH را قطع کند.

برای بررسی تنظیمات تجمیع‌شده:

sudo netplan get

پس از تهیه بکاپ و داشتن دسترسی Console، تغییرات باید با روش کنترل‌شده‌ای مانند netplan try آزمایش شوند. همچنین در شبکه‌های مبتنی بر DHCP باید سیاست دریافت DNS و Domainهای DHCP بررسی شود تا تنظیم جدید با اطلاعات دریافتی تداخل نداشته باشد.

منبع: Netplan YAML Configuration.

DNS DefaultRoute چه تفاوتی با Default Gateway دارد؟

در خروجی resolvectl ممکن است ویژگی DefaultRoute برای هر رابط نمایش داده شود.

این تنظیم مربوط به انتخاب DNS Scope برای درخواست‌هایی است که با هیچ Routing Domain مشخصی تطبیق ندارند.

این مفهوم با Default Route جدول مسیریابی IP یکسان نیست.

برای مثال، ممکن است کارت شبکه‌ای به DNS اختصاصی یک VPN دسترسی داشته باشد اما قرار نباشد همه درخواست‌های DNS عمومی به آن ارسال شوند.

اگر DNS DefaultRoute و دامنه‌های مسیر‌یابی نادرست تنظیم شده باشند، بعضی نام‌ها ممکن است از مسیر نامناسب Resolve شوند.

برای بررسی جدول مسیریابی IP به‌صورت مستقل:

ip route

ip -6 route

برای مشاهده DNS Routing Policy از resolvectl status استفاده کنید. این دو خروجی باید جداگانه تحلیل شوند.

مرحله هشتم: بررسی Cache و پاک‌سازی هدفمند آن

اگر دامنه‌ای به‌تازگی تغییر کرده یا پاسخ اشتباه فقط روی یک سرور دیده می‌شود، Cache Resolver می‌تواند یکی از عوامل باشد.

ابتدا آمار Resolver را مشاهده کنید:

resolvectl statistics

در صورت وجود شواهد کافی از مشکل Cache، می‌توان آن را پاک کرد:

sudo resolvectl flush-caches

این دستور Cache محلی systemd-resolved را پاک می‌کند و ممکن است باعث شود درخواست‌های بعدی دوباره به DNS Serverهای بالادستی ارسال شوند.

اگر مشکل به‌دلیل Split DNS، پاسخ اشتباه DNS Server یا تنظیمات شبکه است، Flush Cache راه‌حل دائمی نخواهد بود.

همچنین پاک‌شدن Cache سیستم الزاماً Cache اختصاصی برنامه، مرورگر یا DNS Proxy دیگری را پاک نمی‌کند.

مرحله نهم: تشخیص مشکلات DNSSEC و پاسخ SERVFAIL

DNSSEC برای اعتبارسنجی برخی اطلاعات DNS و جلوگیری از پذیرش پاسخ‌های دست‌کاری‌شده طراحی شده است.

اگر Resolver در فرایند اعتبارسنجی مشکل داشته باشد، ممکن است بعضی دامنه‌ها با SERVFAIL پاسخ داده شوند؛ درحالی‌که دامنه‌های دیگر به‌درستی Resolve می‌شوند.

برای بررسی وضعیت DNSSEC:

resolvectl status

resolvectl statistics

برای بررسی DNSSEC در یک دامنه عمومی:

dig example.com A +dnssec

دستور بالا درخواست دریافت اطلاعات مرتبط با DNSSEC را انجام می‌دهد؛ اما وجود رکورد RRSIG به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که پاسخ با موفقیت اعتبارسنجی شده است.

برای بررسی دقیق باید وضعیت Validator، زنجیره اعتماد و در صورت نیاز ابزارهای اختصاصی اعتبارسنجی DNSSEC بررسی شوند.

همچنین تفاوت DNSSEC در Resolverهای مختلف می‌تواند از پیکربندی آن‌ها ناشی شود.

هشدار امنیتی: غیرفعال‌کردن سراسری DNSSEC فقط برای رفع خطای یک دامنه توصیه نمی‌شود. اگر مشخص شد اعتبارسنجی عامل شکست است، باید علت در تنظیمات دامنه، DNS Server بالادستی یا Trust Chain شناسایی شود.

مرحله دهم: EDNS چیست و چرا فقط بعضی دامنه‌ها Timeout می‌شوند؟

EDNS قابلیتی برای توسعه امکانات DNS، از جمله پشتیبانی از اندازه پیام‌های UDP بزرگ‌تر از حد کلاسیک DNS، است.

بعضی پاسخ‌ها به‌دلیل تعداد رکوردها، DNSSEC یا ساختار دامنه بزرگ‌تر هستند. اگر تجهیزات شبکه، فایروال یا DNS Server با EDNS یا بسته‌های بزرگ مشکل داشته باشند، ممکن است فقط همین نوع درخواست‌ها شکست بخورند.

برای مقایسه پاسخ معمول با پاسخ بدون EDNS از dig استفاده کنید:

dig example.com DNSKEY +dnssec

dig example.com DNSKEY +noedns

این دو درخواست از نظر گزینه‌های پروتکل یکسان نیستند و صرفاً برای مقایسه رفتار مناسب‌اند. اگر یکی موفق و دیگری ناموفق بود، باید دقیق‌تر بررسی کنید که تفاوت ناشی از EDNS، DNSSEC، پاسخ بزرگ یا رفتار Resolver است.

برای تست انتقال DNS از طریق TCP:

dig example.com DNSKEY +dnssec +tcp

در شرایطی که پاسخ UDP کوتاه شده است، امکان ادامه درخواست از طریق TCP اهمیت دارد.

اگر TCP/53 در Firewall مسدود باشد، برخی پاسخ‌های DNS ممکن است با مشکل مواجه شوند؛ حتی اگر پرس‌وجوهای کوچک UDP به‌درستی کار کنند.

منابع: راهنمای dig در Debian 13 و RFC 6891 – EDNS(0).

مرحله یازدهم: آیا IPv6 باعث Resolve نشدن دامنه شده است؟

برخی کاربران وقتی یک دامنه باز نمی‌شود، IPv6 را غیرفعال می‌کنند؛ اما پیش از این کار باید میان دو مسئله تفاوت گذاشت:

  • درخواست DNS برای رکورد AAAA شکست می‌خورد.
  • درخواست DNS موفق است، اما اتصال شبکه به آدرس IPv6 پاسخ نمی‌دهد.

این دو مشکل یکسان نیستند.

برای بررسی رکوردهای IPv4 و IPv6:

resolvectl query -4 example.com

resolvectl query -6 example.com

dig example.com A

dig example.com AAAA

اگر یک دامنه رکورد AAAA ندارد، دریافت پاسخ بدون رکورد الزاماً نشانه خرابی DNS نیست.

در مرحله بعد می‌توان اتصال HTTP را با انتخاب خانواده IP آزمایش کرد:

curl -4 -I --connect-timeout 5 https://example.com

curl -6 -I --connect-timeout 5 https://example.com

اگر Resolution هر دو خانواده موفق است اما اتصال IPv6 شکست می‌خورد، باید وضعیت IPv6 Route، فایروال و دسترسی شبکه بررسی شود.

غیرفعال‌کردن کامل IPv6 راهکار اولیه مناسبی نیست؛ چون می‌تواند سرویس‌های دیگر را تحت تأثیر قرار دهد و علت واقعی اختلال را پنهان کند.

مرحله دوازدهم: ردیابی درخواست DNS با tcpdump

اگر هنوز مشخص نیست درخواست به کدام DNS Server ارسال می‌شود یا چرا پاسخ دریافت نمی‌شود، می‌توان از Packet Capture استفاده کرد.

برای ضبط محدود درخواست‌های DNS معمولی روی UDP و TCP پورت 53:

sudo tcpdump -ni any -c 100 \
'udp port 53 or tcp port 53'

برای بررسی ارتباط با یک DNS Server مشخص:

sudo tcpdump -ni any -vv \
'host 192.0.2.53 and port 53'

IP نمونه باید با آدرس DNS Server واقعی جایگزین شود.

برای ذخیره Capture در فایل و تحلیل بعدی:

sudo tcpdump -ni any -c 200 \
-w /var/tmp/dns-troubleshooting.pcap \
'udp port 53 or tcp port 53'

نکته امنیتی: فایل PCAP می‌تواند نام دامنه‌های داخلی، آدرس‌های شبکه و اطلاعات حساس زیرساخت را آشکار کند. آن را در مسیر امن نگهداری کنید و پس از پایان بررسی، مطابق سیاست سازمان مدیریت کنید.

همچنین اگر DNS-over-TLS یا DNS-over-HTTPS در مسیر استفاده شود، فیلتر معمول پورت 53 تمام ارتباطات را نمایش نمی‌دهد و ممکن است لازم باشد اتصال‌های رمزگذاری‌شده و پیکربندی Resolver جداگانه بررسی شوند.

در Capture دنبال چه چیزی بگردیم؟

مشاهده تفسیر احتمالی
Query ارسال شده اما پاسخ برنمی‌گردد مسیر شبکه، Firewall یا DNS Server
پاسخ با NXDOMAIN برگشته نام اشتباه یا DNS Server نامناسب
پاسخ SERVFAIL است مشکل Resolver، بالادست یا DNSSEC
پاسخ UDP با TC مشخص شده نیاز احتمالی به ادامه از طریق TCP
درخواست به DNS Server اشتباه می‌رود احتمال خطای Split DNS یا DNS Routing
در Capture روی پورت 53 چیزی دیده نمی‌شود Cache، API دیگر، DNS رمزگذاری‌شده یا فیلتر نامناسب

مرحله سیزدهم: بررسی Journal سرویس systemd-resolved

برای مشاهده رویدادهای Resolver در بوت جاری:

sudo journalctl -u systemd-resolved \
-b -n 150 --no-pager

برای مشاهده پیام‌های مرتبط با شکست درخواست یا تغییر قابلیت‌های DNS Server:

sudo journalctl -u systemd-resolved -b \
--no-pager |
grep -Ei 'dnssec|edns|timeout|degrad|fail|server'

در بعضی نسخه‌ها و سطح‌های Log، ممکن است تمام جزئیات Query در Journal ثبت نشوند. برای تحلیل دقیق‌تر می‌توان در محیط کنترل‌شده از تنظیمات Debug مناسب استفاده کرد؛ اما فعال‌کردن لاگ حجیم روی سرور پرترافیک باید محدود و موقت باشد.

پیام‌های مربوط به کاهش سطح قابلیت EDNS یا تغییر DNS Server می‌توانند سرنخ باشند، ولی به‌تنهایی اثبات نمی‌کنند علت همه خطاها همان مورد است.

مرحله چهاردهم: بررسی NSS و فایل /etc/nsswitch.conf

بعضی ابزارها از glibc و Name Service Switch برای Resolve نام‌ها استفاده می‌کنند.

ترتیب منابع Resolution در /etc/nsswitch.conf می‌تواند روی پاسخ نام‌های محلی و عمومی اثر بگذارد.

برای مشاهده ترتیب مربوط به Hostname:

grep '^hosts:' /etc/nsswitch.conf

در خروجی ممکن است ماژول‌هایی مانند files، resolve، dns و myhostname دیده شوند.

این تنظیم تعیین می‌کند بعضی برنامه‌ها اطلاعات نام میزبان را از چه منابعی و با چه ترتیبی دریافت کنند.

در مواردی که dig موفق است اما getent یا یک برنامه ناموفق است، بررسی NSS ارزش زیادی دارد.

همچنین باید محتویات /etc/hosts بررسی شود؛ زیرا یک رکورد محلی می‌تواند پاسخ DNS واقعی را برای بعضی درخواست‌ها تحت تأثیر قرار دهد.

cat /etc/hosts

مرحله پانزدهم: تغییر DNS در VPS بدون قطع SSH

برای سرور تولیدی، قبل از تغییر DNS باید مشخص شود مدیریت شبکه با چه ابزاری انجام می‌شود: Netplan، NetworkManager، systemd-networkd یا سامانه Provisioning ارائه‌دهنده VPS.

دستورهای زیر برای مشاهده وضعیت مفید هستند:

systemctl is-active systemd-networkd

systemctl is-active NetworkManager

ip -br addr

ip route

resolvectl status

اگر تنظیمات توسط Netplan یا DHCP کنترل می‌شوند، اصلاح دائمی باید در همان منبع انجام شود.

اگر شبکه با Cloud-init ساخته شده است، ویرایش فایل تولیدشده ممکن است در عملیات بعدی Provisioning بازنویسی شود.

برای تست موقت، resolvectl امکان تغییر DNS یا Domain یک رابط را نیز فراهم می‌کند؛ اما این تغییرات Runtime هستند و ممکن است پس از Restart سرویس، تغییر Link یا Reboot از بین بروند.

قبل از تغییر باید تنظیمات فعلی ثبت شوند و Console مستقل از SSH در دسترس باشد. از تغییر هم‌زمان IP، Gateway، DNS و فایل resolv.conf خودداری کنید؛ چون تشخیص اثر هر تغییر دشوار می‌شود.

اسکریپت یکپارچه عیب‌یابی مشکل DNS در لینوکس

اسکریپت زیر اطلاعات Resolver، فایل resolv.conf، رابط‌های شبکه، DNSهای فعال، NSS و نتیجه Resolve یک دامنه را جمع‌آوری می‌کند.

این نسخه تنظیمات DNS را تغییر نمی‌دهد، سرویس را Restart نمی‌کند و Cache را پاک نمی‌کند. اگر dig نصب نباشد، بخش مربوط به آن رد می‌شود.

#!/usr/bin/env bash

set -u

DOMAIN="${1:-example.com}"

echo "===== OS ====="
cat /etc/os-release

echo "===== DATE ====="
date --iso-8601=seconds

echo "===== RESOLVED STATUS ====="
systemctl is-active systemd-resolved || true

echo "===== RESOLV.CONF ====="
ls -l /etc/resolv.conf
readlink -f /etc/resolv.conf || true
cat /etc/resolv.conf

echo "===== NSS HOSTS ====="
grep '^hosts:' /etc/nsswitch.conf || true

echo "===== NETWORK ====="
ip -br addr
ip -4 route
ip -6 route

echo "===== RESOLVECTL STATUS ====="
resolvectl status || true

echo "===== DNS SERVERS ====="
resolvectl dns || true

echo "===== DNS DOMAINS ====="
resolvectl domain || true

echo "===== CACHE STATISTICS ====="
resolvectl statistics || true

echo "===== NSS QUERY ====="
getent ahosts "$DOMAIN" || true

echo "===== RESOLVED QUERY ====="
resolvectl query "$DOMAIN" || true

echo "===== IPV4 QUERY ====="
resolvectl query -4 "$DOMAIN" || true

echo "===== IPV6 QUERY ====="
resolvectl query -6 "$DOMAIN" || true

if command -v dig >/dev/null 2>&1; then
    echo "===== DIG A ====="
    dig "$DOMAIN" A +time=3 +tries=1

    echo "===== DIG AAAA ====="
    dig "$DOMAIN" AAAA +time=3 +tries=1

    echo "===== DIG TCP ====="
    dig "$DOMAIN" A +tcp +time=3 +tries=1
fi

echo "===== RESOLVED JOURNAL ====="
journalctl -u systemd-resolved \
-b -n 60 --no-pager || true

echo "===== DIAGNOSTICS COMPLETE ====="

برای بررسی یک دامنه مشکل‌دار، نام همان دامنه را به‌عنوان آرگومان به اسکریپت بدهید.

بهتر است خروجی را با خروجی همان اسکریپت برای یک دامنه سالم مقایسه کنید؛ به‌خصوص از نظر Resolver انتخاب‌شده، پاسخ A و AAAA و زمان پاسخ‌دهی.

خروجی ممکن است شامل DNSهای خصوصی، نام Domainهای داخلی و IPهای زیرساخت باشد. قبل از ارسال برای پشتیبانی آن را بازبینی کنید.

جدول تصمیم‌گیری برای رفع Linux DNS مشکل

نتیجه تشخیص راهکار مناسب
دامنه داخلی فقط با DNS سازمان Resolve می‌شود اصلاح Split DNS و Route-only Domain
resolv.conf به مسیر غیرمنتظره اشاره دارد شناسایی ابزار مدیریت‌کننده و اصلاح منبع
dig موفق اما getent ناموفق است بررسی NSS، hosts و مسیر Resolver
فقط پاسخ‌های DNS بزرگ شکست می‌خورند بررسی EDNS، MTU و TCP/53
SERVFAIL برای دامنه‌های خاص بررسی DNSSEC، بالادست و Authority
A موفق اما AAAA بدون رکورد است بررسی وجود واقعی رکورد IPv6؛ لزوماً خطا نیست
DNS موفق ولی اتصال IPv6 شکست می‌خورد بررسی Route و Firewall IPv6
بعد از VPN مشکل ایجاد می‌شود بررسی DNS اختصاصی لینک و Routing Domain
بعد از Flush Cache مشکل موقتاً رفع می‌شود بررسی TTL، پاسخ بالادستی و Cache برنامه
tcpdump نشان می‌دهد درخواست بی‌پاسخ است بررسی ACL، Firewall و DNS Server

۱۰ اشتباه رایج در عیب‌یابی DNS لینوکس

۱. جایگزین‌کردن فوری /etc/resolv.conf

ممکن است DNS مدیریت‌شده توسط systemd-resolved، DHCP یا VPN را مختل کند.

۲. تصور اینکه 127.0.0.53 یک DNS Server اشتباه است

این آدرس معمولاً Stub Resolver محلی systemd-resolved است.

۳. استفاده از DNS عمومی برای همه دامنه‌های داخلی

DNS عمومی ممکن است اطلاعات شبکه خصوصی را نداشته باشد.

۴. پاک‌کردن مکرر Cache بدون بررسی پاسخ بالادستی

اگر سرور بالادستی یا Split DNS اشتباه است، مشکل دوباره ایجاد می‌شود.

۵. غیرفعال‌کردن DNSSEC بدون تحلیل

این اقدام می‌تواند قابلیت اعتبارسنجی امنیتی DNS را کاهش دهد.

۶. غیرفعال‌کردن کامل IPv6

مشکل Resolution و مشکل اتصال IPv6 باید از هم تفکیک شوند.

۷. استفاده از Ping به‌عنوان تنها تست DNS

Ping علاوه بر Resolution به ICMP و دسترسی شبکه وابسته است و نمی‌تواند همه خطاهای DNS را تفکیک کند.

۸. نادیده‌گرفتن TCP/53

بعضی درخواست‌های DNS ممکن است به پاسخ TCP نیاز داشته باشند.

۹. اشتباه‌گرفتن IP Default Route با DNS DefaultRoute

این دو تنظیم کاربرد متفاوتی دارند و باید جدا بررسی شوند.

۱۰. تغییر هم‌زمان چندین تنظیم روی سرور عملیاتی

بهتر است هر تغییر مستقل، قابل بازگشت و همراه با تست قبل و بعد باشد.

سؤالات متداول درباره مشکل DNS در لینوکس

چرا بعضی دامنه‌ها در لینوکس Resolve نمی‌شوند؟

ممکن است DNS Server نامناسب انتخاب شود، Split DNS اشتباه باشد یا مشکل EDNS، DNSSEC، IPv6 و شبکه روی درخواست‌های خاص اثر گذاشته باشد.

systemd-resolved چیست؟

سرویس مدیریت Name Resolution در لینوکس است که DNS Serverها، Cache و مسیر ارسال درخواست‌ها را مدیریت می‌کند.

چرا /etc/resolv.conf آدرس 127.0.0.53 دارد؟

این آدرس معمولاً مربوط به DNS Stub محلی systemd-resolved است و به‌تنهایی نشانه خطا نیست.

چطور DNS فعال لینوکس را مشاهده کنیم؟

از resolvectl status و resolvectl dns استفاده کنید.

تفاوت dig و getent چیست؟

dig پرس‌وجوی DNS را انجام می‌دهد؛ getent معمولاً مسیر Resolution مبتنی بر NSS را دنبال می‌کند.

Split DNS چه کاربردی دارد؟

باعث می‌شود درخواست دامنه‌های مشخص، مانند دامنه داخلی سازمان، به DNS Server مناسب ارسال شوند.

Route-only Domain با علامت ~ چه کاری انجام می‌دهد؟

در systemd-resolved برای مسیریابی درخواست‌های دامنه منطبق استفاده می‌شود، بدون اینکه الزاماً آن دامنه به‌عنوان Search Suffix برای نام‌های کوتاه کاربرد داشته باشد.

آیا DNSSEC می‌تواند باعث SERVFAIL شود؟

بله، شکست اعتبارسنجی یکی از علت‌های احتمالی است؛ اما SERVFAIL می‌تواند دلایل دیگری نیز داشته باشد.

چگونه مشکل EDNS را بررسی کنیم؟

با مقایسه درخواست‌های dig معمولی، +noedns و +tcp و بررسی Packet Capture می‌توان سرنخ‌های مربوط را شناسایی کرد.

بهترین روش رفع DNS بدون قطع SSH چیست؟

ابتدا وضعیت فعلی را ثبت کنید، Resolver و منبع تنظیمات را بشناسید و سپس تغییرات محدود، قابل بازگشت و متناسب با Netplan یا NetworkManager اعمال کنید.

جمع‌بندی؛ بهترین روش پیدا کردن علت Resolve نشدن دامنه‌ها در لینوکس

اگر سرور لینوکسی بعضی دامنه‌ها را Resolve می‌کند اما بعضی دیگر شکست می‌خورند، ابتدا باید مشخص کنید درخواست نام دامنه از چه مسیری عبور می‌کند. در سیستم‌های دارای systemd-resolved، فهرست DNS Serverها، Routing Domainها و وضعیت هر Interface اهمیت زیادی دارد.

با مقایسه خروجی getent، resolvectl و dig می‌توان تفاوت رفتار Resolverها را تشخیص داد. اگر مشکل محدود به دامنه داخلی است، Split DNS را بررسی کنید. اگر پاسخ‌های بزرگ با Timeout مواجه می‌شوند، EDNS و TCP/53 را آزمایش کنید. اگر SERVFAIL وجود دارد، وضعیت DNSSEC و DNS Server بالادستی را بسنجید.

در موارد پیچیده، tcpdump کمک می‌کند مشخص شود درخواست به کدام مقصد ارسال شده و چه پاسخی برگشته است.

اصل نهایی: پیش از تغییر DNSهای سرور، ابتدا دلیل تفاوت رفتار دامنه سالم و دامنه مشکل‌دار را پیدا کنید. عیب‌یابی مبتنی بر شواهد معمولاً پایدارتر و ایمن‌تر از تغییر تصادفی resolv.conf یا غیرفعال‌کردن قابلیت‌های امنیتی شبکه است.

زیرساخت لینوکسی برای سرویس‌های آنلاین

برای میزبانی سرویس‌های لینوکسی، سروری متناسب با نیاز پروژه انتخاب کنید

عملکرد سرویس‌های آنلاین به پیکربندی صحیح شبکه، DNS، دسترسی مدیریتی و منابع مناسب وابسته است. اگر برای میزبانی وب‌سایت، API، دیتابیس یا نرم‌افزارهای تحت لینوکس به سرور مجازی نیاز دارید، پلن‌های ایرانیکاسرور را بررسی کنید و برای انتخاب منابع متناسب با پروژه مشاوره بگیرید.

اشتراک‌گذاری مقاله
گفت‌وگو درباره آموزش

دیدگاه‌ها (۰)

هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.

دیدگاه یا سؤال خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *